مسئولیت شرکت باربری در قبال آسیب دیدن بار، موضوعی حیاتی است که در قرارداد حمل و نقل تعیین میشود. به طور کلی، شرکت موظف است از زمان تحویل بار تا زمان تحویل به گیرنده، از آن محافظت کند. اگر در این مدت خسارتی به بار وارد شود، شرکت مسئول جبران آن است، مگر اینکه ثابت شود آسیب ناشی از عواملی خارج از کنترل شرکت بوده است؛ مانند حوادث طبیعی یا بستهبندی نامناسب توسط فرستنده. بیمه باربری نیز راهکاری برای پوشش خسارات احتمالی است و میتواند ریسکهای مالی را کاهش دهد. در صورت بروز خسارت، لازم است مستندات و گزارشهای لازم تهیه و به شرکت ارائه شود تا مراحل جبران خسارت پیگیری گردد.
بررسی حقوقی مسئولیت شرکت حمل در صورت آسیب دیدن بار
در دنیای تجارت و لجستیک، حملونقل ایمن و مطمئن کالا از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از نگرانیهای اصلی فرستندگان کالا، آسیب دیدن بار در مسیر است. در چنین مواردی، تعیین مسئولیت قانونی شرکت حملونقل موضوعی مهم و چالشبرانگیز میشود. در این مقاله به بررسی ابعاد حقوقی مسئولیت شرکتهای حملونقل در صورت بروز خسارت میپردازیم.
تعریف مسئولیت شرکت حملونقل چیست؟
شرکت حملونقل طبق قانون مدنی و قانون تجارت ایران، بهعنوان امین تلقی میشود. یعنی از لحظه تحویل گرفتن بار، مسئول نگهداری، حفظ و رساندن سالم آن به مقصد است. اگر بار در این بازه آسیب ببیند، شرکت باید بتواند ثابت کند که تقصیری متوجه او نیست.
چه زمانی شرکت حملونقل مسئول جبران خسارت نیست؟
مطابق ماده ۳۸۸ قانون تجارت، شرکت حملونقل در موارد زیر مسئولیتی ندارد:
* قوّه قاهره (فورس ماژور) مثل سیل، زلزله یا جنگ
* عیب ذاتی کالا مثل فسادپذیری برخی محصولات غذایی
* تقصیر فرستنده یا گیرنده در بستهبندی یا تحویل
* اثبات عدم تقصیر شرکت به شکل قانونی و مستند
نقش بارنامه در اثبات مسئولیت
بارنامه سند اصلی رابطه میان فرستنده، گیرنده و شرکت حملونقل است. بارنامه مشخص میکند که چه نوع کالا، با چه مشخصاتی و در چه تاریخی تحویل داده شده است. در صورت بروز آسیب، این سند مهمترین مرجع برای اثبات یا رد مسئولیت محسوب میشود.
اهمیت بیمه بار در جبران خسارت
در اکثر باربریها، کالا تحت پوشش بیمه مسئولیت حملونقل قرار میگیرد. اگر بار دچار آسیب شود، شرکت بیمه موظف به پرداخت خسارت است، مشروط بر آنکه تخلفی از سوی فرستنده یا گیرنده رخ نداده باشد. شرکتهای معتبر معمولاً با بیمهنامههای قانون تجارت همکاری میکنند.
اثبات تقصیر؛ وظیفه مشتری یا شرکت حملونقل؟
بر اساس اصول کلی حقوقی، بار اثبات تقصیر با مدعی است. در واقع اگر مشتری مدعی شود بار آسیب دیده، باید دلایل، مستندات، فیلم، عکس و گواهی ارائه دهد. البته در بعضی موارد، دادگاه شرکت حملونقل را مکلف به اثبات بیتقصیری میکند.
مسئولیت در حملونقل ترکیبی یا چندمرحلهای
در حملونقلهایی که چند شرکت درگیر هستند (مثلاً زمینی + هوایی)، باید مشخص شود آسیب در کدام بخش رخ داده است. اگر قابل تشخیص نباشد، مسئولیت معمولاً به عهده اولین یا آخرین شرکت حملونقل گذاشته میشود. در این موارد استفاده از بارنامه تفکیکی اهمیت دوچندان دارد.
نقش کارشناسی رسمی در تعیین میزان خسارت
در صورت اختلاف بر سر میزان خسارت، معمولاً از کارشناس رسمی دادگستری در امور حملونقل استفاده میشود. کارشناس میزان خسارت، دلیل آسیب و احتمال تقصیر شرکت را بررسی کرده و گزارش رسمی برای دادگاه تهیه میکند.
آیا شرکتها میتوانند مسئولیت خود را از بین ببرند؟
برخی شرکتها در قرارداد یا پشت بارنامه عبارتهایی مانند «شرکت هیچ مسئولیتی در قبال آسیب ندارد» مینویسند. این نوع شرطها در موارد تقصیر مستقیم شرکت باطل و غیرقابل استناد است. طبق قانون، نمیتوان مسئولیت قانونی را در صورت تقصیر کامل، با توافق حذف کرد.
زمان و نحوه طرح دعوی علیه شرکت حملونقل
مطابق قانون تجارت، اگر کالا آسیب ببیند، گیرنده یا فرستنده باید ظرف مدت مشخصی (معمولاً ۱۵ روز کاری پس از تحویل) اعلام خسارت کند. در صورت عدم توافق، میتوان با مراجعه به دادگاه حقوقی یا شورای حل اختلاف، طرح دعوی کرد.
توصیههایی برای پیشگیری از اختلافات حقوقی در حمل بار
برای کاهش احتمال آسیب دیدن بار و درگیریهای حقوقی:
* از شرکتهای معتبر با بیمه و بارنامه رسمی استفاده کنید.
* بستهبندی مناسب برای کالاها انجام دهید.
* کالاهای حساس را با دقت بیشتری پیگیری کنید.
* رسید تحویل و وضعیت ظاهری کالا را ثبت و مستند کنید.
نتیجهگیری
آسیب دیدن بار میتواند خسارات مالی قابلتوجهی به دنبال داشته باشد، اما با رعایت اصول حقوقی، تهیه بارنامه دقیق، استفاده از بیمهنامه و آگاهی از مسئولیتهای طرفین، میتوان از بروز اختلافات جلوگیری کرد یا آنها را بهخوبی مدیریت نمود. شرکتهای حملونقل نیز باید با دقت، شفافیت و پاسخگویی عمل کنند تا اعتماد مشتریان حفظ شود.
همچنین بخوانید: